Vẽnh jyvãn

Ũri, inh kósin. Ũri ija ã mỹ, ã mỹ vãmén mỹ, hamã, inh kósin. Ũri, ẽg tỹ jagmré mỹsinsér kãn hamã, ã tỹ, ã kakrã ti krã, ti kósin fi tỹ vãsusa tag to, inh kósin, hamã.

Ũri ã tỹ, kósin fi tỹ ũri, ã mỹnh fi riken kỹ fi tỹ nĩj mũ gé. Ũri ã tỹ, ũ tỹ ã mỹ nén ũ han ge mũ fi vỹ tỹ ũri inh kósin fi nĩ ha, inh kósin. Ũri ã tỹ tỹ fi kafã nĩ, ã!

Ũri ã tỹ tỹ fi panh rike nĩ gé. Ke mũn kã ã tỹ ũri, fi jã’ỹn há han nĩ. Ã kakrã mỹ fi jã’ỹn há han nĩ. Ã má fi mỹ fi kósin fi jã’ỹn há han nĩ. Kỹ tỹ inh mỹ há tĩj. Inh kósin ne isỹ ti mỹ vĩ jãmã ja nĩ, ke jé isóg. (Adaptado de Nascimento, 2010).

Texto tipo tỹ ne nẽ tag ti?

Brasil kãki povo indígena ag

Ẽg ga mág tỹ Brasil kãmĩ povo indígena ag tỹ ver ‘e tĩ. Povo tỹ 305 kar kanhgág tag ag tỹ ver hẽremũn vẽnhvĩ tỹ 274 tugtó tĩ (IBGE, 2010). Kanhgág ag vĩ nĩkrén pi tỹ vẽnhrẽnhrẽj han há nỹ, mỹr kanhgág vĩ kar tag tóg vãgfor jãhá nỹtĩ. Gĩr tỹ tugtój vãnh tĩn kỹ tóg krunhkrój nỹtĩ nĩ vẽnhvĩ kar tag ti. Hãra tag tỹvĩn ki ke pijé, ga kar mĩ ke vẽ, vẽnhvĩ ‘e tag, diversidade linguistica tóg tũ ke rã nĩ. Tag ki povo Kaingang tóg tỹ povo mág nĩ Brasil kãki. Ũ tỹ 40 mil kãfãn kỹ tóg nĩ ha população ti. Hẽnrikemũn 50% tóg ver ẽg vĩ tó tĩ. Hãra jérĩn mỹ ẽg vĩ tóg vãfor jãhá nỹ ver. To kanẽ junjur ke ẽg tóg nỹtĩ.

Texto tỹ ne kãmén nẽ?

Ka pẽ

Nãn kãmĩ ka ũ ag vỹ kanhgág ag mỹ tỹ nén ũ há nỹtĩ. Mỹr vỹ tỹ vẽnhkagta nỹtĩ. Ũ vỹ tỹ Kamẽ nỹtĩ, javo ũ tóg tỹ Kanhru nỹtĩ gé. Eg tỹ ka to pétór ke mũ ẽn vỹ tỹ vẽnhkagta rỹ nĩ, fag tỹ fag kósin mãn kar kron fã vẽ. Pétór vỹ tỹ rá téj nĩ. Jãvo mug ke mũ ẽn vỹ ẽg mráj ki há nĩ, ti kén kỹ ẽg vỹ to sãg tĩ ẽg mráj to. Mug vỹ tỹ rá ror nĩ. (Ação Saberes Indigenas na escola UFRGS, 2022).

Texto tỹ ne kãmén nẽ?

Kanhgág ag ga tỹ Nonoai

Fóg ag tóg Nonoai ki kanhgág ag ga vyn kãn ja nĩ vẽ, kỹ kanhgág ag tóg jag vẽnh mãn mũ, ẽmã ũ mĩ kanhgág ũ ag mré, ag tỹ to jykrén jé, ag tỹ hẽren kỹ fóg ag pan jé. Kỹ prỹg tỹ 1978 kã ag tóg ag tỹ nén to jykrén ja ẽn han mũ ser, kỹ ag tóg ser fóg ag pétãn mũ, ag pan mũ. Prỹg tag kã pã’i mág tỹ cacique vỹ tỹ Nelson Sỹgre ja nĩ. Tag kar, prỹg tỹ 1992 kã pã’i mág tỹ José Oreste do Nascimento, ag tỹ ũ to Zé Lopes que mũ ẽn tóg kanhgág ag vẽnhmãn mãn mũ, ag tỹ nãn mág kunũj jé gé, Parque Florestal ti, estado nigã. To vãmén kar ag tóg ũ tỹ guarda tỹ fóg ag tỹ kanhgág tỹ vẽnyn mũj fã ag pétãn mũ, kar ag tóg nãn mág kuju tá ag vãre nĩm mũ, kanhgág si ag vẽnh kej rã. Tá nỹtĩ ki ag tóg fóg tỹ pã’i tỹ ag mỹ to vãnh pẽ han ẽn tomẽg mũ. (Ação Saberes Indigenas na escola UFRGS, 2022, adaptado)

Texto tỹ ne kãmén nẽ?

Texto tojãn ra:

Nẽn kãra Karenh tóg Kagmũ fi mỹ vãn kam tĩ mũ, jãpã tỹ. Ti tỹ tá kãtĩg kỹ fi tóg ragro tỹ kykég mũ, kar fi tóg rygryg kỹ rẽrĩr ki vin mũ, ti kãgãg jé. Ti kãgãg kar fi tóg jugjẽn kỹ fi ĩn kãra gem mũ. Kỹ fi tóg vãhã kẽj han mũ, vãfy kegé. Kar fi tóg ẽmĩn tá ônibus jãvãnh tĩ mũ, fi tỹ cidade ra fóg mỹ fi vãfy gég tĩg jé. Jãnkamũ ve kỹ fi tỹ nén ũ kar gég tĩ fi krã mỹ.

Texto tag tỹ ne kãmén nẽ? Alternativa tỹ ki hã ke nĩtón ra.

Texto tojãn ra:

Kejẽn Mĩnká fi tóg ẽpỹ tá pého krãn tĩ mũ, hãra fi tóg tá pỹn vég mũ. Kỹ fi tóg kamẽg kỹ vẽnhvãg kãtĩ mũ, Nẽnkanh mỹ tó jé. Fi kur kagje fi tóg mũ, pỹn tỹ kren tũ nĩ jé, mỹr kanhgág si ag vãkre vẽ tag ti. Kỹ Nẽnkanh tóg pỹn ẽn tãnh tĩ mũ. Pó tỹ tóg pỹn pin kỹ tén mũ.(Adaptado de Wiesemann).

Pỹn tỹ kren tũ nĩn jé fi ne han ja?

Texto tag tojãn ra:

Vỹs ỹtĩgtĩ kã, goj tóg vynvar mág ja nĩ, ẽg jave ag ga kri rũ ja tóg nĩ. Pãnónh to Krĩnjijimé ke mũ ẽn nĩno tỹvĩn t ỹve há j ẽnĩ, goj kri. Kanhgág ag, kanhrukrẽ mré kamẽ ag tóg pãnónh kukãm mrogmro mũ, pĩ jónhkó t ỹag jẽnky ki vin kỹ. Kanhrukre mré kamẽ ag tóg ronron k ỹgoj ki punpur mũ; ag kãnhmég tóg pãnónh kuju tá nỹtĩj mũ mũ. Kanhgág ag kar kur tũ mũg tĩ ag kãmĩ ũ ag tóg vẽsãnsãn k ỹpãnónh krĩ tá junjun mũ, tá ũ tóg ga kri nỹtĩ mũ. Ki ag tóg kurã ‘e han mũ goj gygy tũ ki, ne ko m ẽkã. Ag kãgter ke h ẽtomẽg nỹtĩ ag tóg nĩ v ẽser, ag t ỹpẽnfág kynkyr mẽg mũ kã. Kãj ki ga rĩnh kỹ pẽnfág ag tóg goj ki kugjẽg mũ nĩ. K ỹtóg kumẽr hã hém ke rã nĩ, goj ti. (Traduzido -Borba 1908:20-22).

Texto tag tỹ ne kãmén nẽ?

Alternativa tỹ ki hã ke nĩtón ra.

Fóg vĩ gramática ki Objeto Direto tỹ frase ki verbo kar vẽnhven tĩ, exemplo tag rike han kỹ: O velho matou a cobra. Javo kanhgág vĩ gramática kãki Objeto Direto tóg frase ki verbo jo vẽnhven tĩ. Alternativa tỹ kanhgág vĩ ki tag ven nĩtón ra. 

Ẽg vĩ ortografia kãki ẽg tỹ glotal kutãn tĩ. Alternativa tỹ vẽnhvĩ ki glotal ẽn nĩtón ra.

Ẽg vĩ ortografia kãki consoante ũ tóg kejẽn som tỹ’u ke tĩ, vogal oral ketũnĩkỹ vogal nasal tỹ mré fãg kỹ. Alternativa tỹ tag ven nĩ nĩtón ra.

Ẽg vĩ ortografia kãki consoante ũ tóg kejẽn som tỹ’u ke tĩ, vogal oral ketũnĩkỹ vogal nasal tỹ mré fãg kỹ. Alternativa tỹ tag ven nĩ nĩtón ra. 

Ẽg vĩ ortografia kãki consoante régre tỹ kejẽn fonema pir representa ke tĩ. Alternativa tỹ tag ven nĩ nĩtón ra.

Ẽg vĩ ki ẽg alfabeto vỹ vogal tỹ 14 ke ag kutãn tĩ. Vogal tag tỹ ne nẽ tỹ ẽg alfabeto tũ nỹtĩ? Alternativa tỹ ki hã ke ẽn nĩtón ra. 

Ver nén ũ téj ketũnĩkỹ nén ũ ror to vãmén jé verbo nĩm ketũnĩkỹ fi tóg ki nỹtĩ gé. Móra to jykrén kỹ alternativa tỹ ki hã ke nĩtón.

Ẽg vĩ ki ẽg tỹ ẽg nén ũ téj ketũnĩkỹ nén ũ ror to vãmén jé verbo tóg tỹ ũ nĩ ke nĩ, vyn kar mãn ti, “pegar” fóg vĩ ki. Ragro to alternativa tỹ ki hã ke nĩtón ra.

Ẽg vĩ ki ẽg tỹ frase tỹ tipo tỹ hãnrike hynhan tĩ morfema tỹ ũ nĩ ke vin kỹ. Frase tỹ negação nĩtón ra.

Ver verbo ki plural kãmén jé ẽg tỹ reduplicação parcial han tĩ verbo tỹ silaba régre ketũnĩkỹ kãfór nĩn kỹ. Tag to jykrén kỹ alternativa tỹ ki hã ke nĩtón.

Questão tojãn kar to ti comando tỹ nén tó nĩ ẽn han nĩ. Alternativa pir nĩtón (marca ke) jé ã tóg mũ, ũ tỹ ki hã ke ẽn ti.
Ẽg vĩ ki ẽg tỹ verbo ki nũmẽro kãmén jé ẽg tỹ alternancia de forma, verbo tỹ tỹ’ũ ke, ketũnĩkỹ reduplicação, ketũnĩkỹ ver morfema ky- tỹ verbo raíz kãpãn fãg tĩ, nén ũ tỹ pir ketũnĩ kỹ e’ kãmén jé, singular kar plural ti, hamẽ. Alternativa tỹ tag vinven nĩ ẽn nĩtón ra.

En su salón de clases hay un estudiante que no puede desarrollar la oralidad, ¿cuál es su actitud hacia esto??

En el estudio de la lengua española, la distinción entre fonética y fonología ha sido fundamental para comprender cómo se producen y funcionan los sonidos en el sistema lingüístico. ¿Cuál de las siguientes afirmaciones refleja mejor la diferencia ética y teórica entre estos dos campos de estudio?